Sắp sân vườn đón Tết, chỗ đặt cây quan trọng hơn cỡ cây. Nguyên tắc gọn: đào, mai đứng nơi nhìn thấy đầu tiên (từ cổng hoặc từ ghế phòng khách), có nền trơn phía sau để hoa nổi, có ánh sáng tự nhiên và tránh gió lùa; quất đi thành cặp hai bên cửa chính hay lối vào để đóng khung; lối đi phải còn đủ rộng, chậu nặng phải đứng chắc, và dây đèn trang trí phải là loại dùng ngoài trời. Bài này chỉ nói chuyện bố cục — đặt ở đâu, nhìn từ đâu, an toàn ra sao — không bàn cách chăm cây hay ý nghĩa từng loài.
Bắt đầu từ ba điểm nhìn
Trước khi khiêng cây vào, đứng ở ba chỗ và tự hỏi mình muốn thấy gì:
- Ngoài cổng: khách và người qua đường thấy gì đầu tiên? Đây là chỗ cho cây đẹp nhất.
- Ghế phòng khách: ngồi trong nhà nhìn ra cửa, mắt rơi vào đâu? Một cành đào, một gốc mai đứng đúng trong khung cửa là bức tranh cả mấy ngày Tết.
- Chỗ chụp ảnh gia đình: nhà nào cũng chụp ảnh ngày mùng Một. Chọn trước một góc có cây, có nền đẹp, đủ chỗ đứng cả nhà.
Ba điểm nhìn này thường quyết định gần hết vị trí: cây chính ở giao của điểm 1 và 2, chậu nhỏ và hoa thời vụ lấp vào các góc còn lại.
Nền phía sau quyết định cây có nổi hay không
Một cây đào đẹp đặt trước bức tường loang lổ, dây điện chằng chịt, xe máy dựng lộn xộn sẽ mất nửa vẻ đẹp. Nền tốt cho cây Tết:
| Cây | Màu chủ đạo | Nền nổi bật | Nền nên tránh |
|---|---|---|---|
| Đào | Hồng, đỏ hồng trên cành nâu | Tường trắng ngà, mảng xanh đậm của giậu cây, bầu trời | Tường hồng, tường đỏ, nền nhiều màu |
| Mai vàng | Vàng trên cành nâu xám | Tường trắng xám, mảng xanh thẫm, gỗ tối màu | Tường vàng, tường kem vàng |
| Quất | Quả vàng cam, lá xanh đậm | Tường sáng, gạch đỏ, cửa gỗ | Mảng lá rậm cùng màu xanh |
Không có nền trơn sẵn? Dọn dẹp và sơn lại một mảng tường, che bớt chỗ để xe bằng một tấm bình phong tre hay một hàng chậu cây xanh, là đủ cho cây chính có "phông".
Bố cục đối xứng hay bất đối xứng
Đối xứng: trang trọng, hợp lối vào
Một cặp chậu quất hai bên cửa chính, hai bên bậc thềm hay hai bên cổng là cách sắp lâu đời và dễ đẹp nhất. Lý do thiết kế đơn giản: hai khối giống nhau đóng khung cửa, nhấn trục lối vào, làm mặt tiền cân đối. Để cặp quất đẹp, chọn hai cây gần giống nhau về cỡ và dáng, hai chậu giống hệt, đặt cách đều trục cửa.
Bất đối xứng: tự nhiên, hợp góc sân
Một gốc đào hay mai lớn đặt lệch về một phía sân, cân lại bằng vài chậu hoa thấp hay một hòn đá phía bên kia, cho cảm giác vườn tự nhiên hơn. Cây dáng nghiêng nên đặt sao cho cành vươn về phía khoảng trống, vươn vào lối nhìn, không vươn ra sát tường.
Nhiều nhà kết hợp cả hai: quất đối xứng ở cửa, đào hay mai bất đối xứng ở góc sân.
Ánh sáng, gió và chỗ đứng
- Ánh sáng tự nhiên: cây chậu đứng ngoài hiên hay sân có sáng thường giữ hoa, lá tươi lâu hơn cây kẹt sâu trong góc nhà tối. Nếu muốn đưa vào nhà, đặt gần cửa sổ, cửa kính.
- Nắng gắt và gió lùa: nắng trưa gắt chiếu thẳng hay gió hút mạnh ở khe hẻm, đầu hồi làm hoa nhanh tàn, cánh đào dễ rụng. Hiên có mái, góc sân khuất gió là chỗ tốt.
- Đôn kê: chậu đặt trên đôn cao vừa đưa cây lên tầm mắt, vừa tách đáy chậu khỏi mặt sân ẩm.
- Không chắn lối: lối đi chính cần đủ rộng để hai người tránh nhau, người già đi lại và khiêng đồ qua mà không chạm cành. Cành đào giòn, va vào là gãy.
Theo vùng: sân Bắc, sân Huế, sân Nam
- Miền Bắc: đào và quất là cặp chính; thêm chậu cúc, thược dược, lay ơn ở hiên. Trời lạnh, ẩm nồm, ít nắng — chọn chỗ sáng nhất cho đào.
- Huế và miền Trung: nhiều nhà dùng mai vàng, đặt trước bình phong hay giữa sân trước nhà rường. Trời mưa phùn, nên có chỗ có mái che cho các chậu hoa nhỏ.
- Miền Nam: mai vàng là chủ đạo, đặt ở sân trước hoặc hai bên cổng; thêm cúc mâm xôi, vạn thọ, dừa cạn thành hàng ở bậc thềm. Mùa khô nắng to, nên đặt mai chỗ có bóng nhẹ buổi trưa.
An toàn: chậu nặng, đèn và nước đọng
Ban công, sân thượng và chậu lớn
Gốc đào thế, gốc mai lớn trong chậu sành có thể rất nặng, nhất là khi đất trong chậu vừa tưới đẫm. Đặt trên ban công, sân thượng, sàn đúc treo thì phải nghĩ tới tải trọng: đặt chậu sát dầm, sát cột, không dồn nhiều chậu nặng vào giữa nhịp sàn. Chậu rất lớn trên ban công cũ, sàn có vết nứt thì nên hỏi kỹ sư kết cấu. Chậu đặt sát lan can phải chắc, không để gió giật làm đổ ra ngoài.
Khi khiêng chậu: dùng xe đẩy, đủ người, giữ lưng thẳng, chú ý sàn gạch ướt trơn. Chuyện đau lưng ngày giáp Tết vì khiêng chậu mai là chuyện có thật.
Đèn trang trí và nước đọng
- Đèn ngoài trời: dây đèn nháy, đèn chiếu cây phải là loại dùng ngoài trời, chống nước; ổ cắm ngoài trời có nắp che và có thiết bị chống giật. Không kéo dây trong nhà ra sân, không quấn đèn lên cành đang ướt sương. Tắt đèn khi đi ngủ và khi cả nhà đi chúc Tết.
- Ánh sáng vừa phải: một đèn thấp chiếu ngược từ dưới lên tán đào hay mai đẹp hơn nhiều so với quấn dày đèn nháy nhiều màu.
- Đĩa lót chậu: nước đọng trong đĩa lót suốt mấy tuần là chỗ lăng quăng sinh ra. Đổ nước đọng thường xuyên.
Một lịch chuẩn bị gọn
- Khoảng một tháng trước Tết: dọn sân, sửa tường, cắt tỉa giậu, quyết định chỗ đặt cây chính theo ba điểm nhìn.
- Khoảng hai, ba tuần trước: trồng hoặc đặt hoa thời vụ vào luống, kiểm tra đèn và ổ điện ngoài trời.
- Tuần cuối: đưa đào, mai, quất về đúng vị trí, kê đôn, xoay cây cho mặt đẹp hướng về phía người nhìn.
- Chiều Ba mươi: quét sân, tưới rửa lối đi, thử đèn, chọn góc chụp ảnh.
Góc nhìn hôm nay
Cây Tết là lúc khu vườn được nhìn nhiều nhất trong năm, cũng là dịp tốt để thấy sân nhà có những điểm nhìn nào. Những gì học được khi sắp cây Tết — điểm nhìn từ cổng, nền phía sau, lối đi thông thoáng — dùng được cho cả bố cục quanh năm. Muốn xem nhiều cách sắp, dạo các chợ hoa Tết và các nhà vườn mở cửa đón khách dịp cuối năm, chú ý cách họ kê đôn, chọn nền và chiếu đèn.
Câu hỏi thường gặp
Nên đặt cây mai, cây đào ở đâu trong sân?
Nên đặt ở chỗ nhìn thấy đầu tiên từ cổng hoặc từ ghế phòng khách nhìn ra, có nền trơn phía sau như tường sáng hay mảng lá xanh đậm. Chỗ có ánh sáng tự nhiên, tránh gió lùa mạnh và nắng trưa gắt giúp hoa giữ lâu hơn.
Vì sao chậu quất hay đặt thành cặp hai bên cửa?
Về thiết kế, hai khối giống nhau hai bên cửa đóng khung lối vào, nhấn trục chính và làm mặt tiền cân đối. Để đẹp, chọn hai cây cùng cỡ dáng, hai chậu giống nhau, đặt cách đều cửa.
Đặt chậu mai lớn trên ban công có sao không?
Chậu lớn với đất ướt có thể rất nặng. Nên đặt sát dầm, cột, không dồn nhiều chậu nặng vào giữa sàn, chậu sát lan can phải chắc. Ban công cũ hoặc sàn có vết nứt nên hỏi kỹ sư kết cấu trước.
Treo đèn trang trí lên cây Tết ngoài sân cần lưu ý gì?
Dùng đèn và dây loại ngoài trời chống nước, ổ cắm có nắp che và thiết bị chống giật, không kéo dây dùng trong nhà ra sân. Tắt đèn khi đi ngủ hoặc ra khỏi nhà.
Sân nhỏ có nên mua cây đào, cây mai thật to không?
Không cần. Cây vừa với sân, đặt đúng chỗ nhìn và có nền đẹp thường nổi bật hơn cây to chắn lối, chạm mái. Lối đi phải còn đủ rộng để đi lại và khiêng đồ mà không va cành.
