Lô gia chung cư chỉ vài mét vuông vẫn thành góc xanh được nếu tách phần "kỹ thuật" (máy giặt, cục nóng điều hoà, giàn phơi) khỏi phần "ngồi và nhìn", rồi dùng tường bên, trần và mép lan can cho cây thay vì sàn. Lô gia khác ban công ở chỗ nó lõm vào trong mặt nhà, có tường hai bên che gió, ít nắng hơn và thường bị dồn đủ thứ đồ; vì vậy cây hợp lô gia thường là cây chịu bán râm, chậu ít mà to, và một chỗ ngồi thật nhỏ.
Lô gia, ban công: phân biệt để chọn cách làm
Trong cách gọi quen của người làm xây dựng ở Việt Nam, ban công là phần sàn chìa ra ngoài mặt nhà, ba phía mở; lô gia là khoảng lõm vào trong mặt nhà, hai bên là tường, chỉ một phía mở ra ngoài. Ở chung cư, phần lớn "ban công" thực chất là lô gia.
| Ban công | Lô gia | |
|---|---|---|
| Phía mở | Ba phía | Một phía |
| Gió | Mạnh, đổi hướng | Dịu hơn nhờ tường hai bên, nhưng có thể hút gió theo khe |
| Nắng | Nhiều, từ nhiều phía | Ít hơn, chỉ vào sâu khi mặt trời thấp |
| Chỗ treo, gắn | Ít, chủ yếu lan can | Có tường hai bên và trần để gắn kệ, móc |
Hiểu đúng giúp chọn cây đúng: lô gia sâu, hướng bắc hay bị toà khác che thì không phải chỗ cho cây hoa ưa nắng gắt, dù nhìn từ ngoài vào vẫn tưởng là "ngoài trời".
Bước một: đo chiều sâu và tính chuyện ngồi
Trong cuốn A Pattern Language (1977), Christopher Alexander và cộng sự có một khuôn mẫu tên là "ban công sáu foot": ban công hay lô gia nông hơn khoảng sáu foot (gần hai mét) thì người ta hiếm khi ngồi được ở đó, vì không đủ chỗ cho một chiếc bàn nhỏ và hai người quanh nó. Nhiều lô gia chung cư sâu chưa tới con số ấy, và chỗ đó còn bị máy giặt chiếm mất một nửa.
Không phải để bắt sửa nhà, mà để chọn đúng mục tiêu:
- Lô gia nông: đừng cố nhét bàn ghế. Làm một "bức tranh xanh" nhìn từ phòng khách ra, kèm một ghế đẩu gấp hoặc bậc ngồi.
- Lô gia đủ sâu: ưu tiên một chỗ ngồi thật sự (bàn tròn nhỏ, hai ghế), cây làm khung quanh nó.
Bước hai: dọn phần kỹ thuật
Lô gia chung cư thường là nơi duy nhất để máy giặt, cục nóng điều hoà và đồ phơi. Ba thứ ấy ảnh hưởng thẳng tới cây.
- Cục nóng điều hoà: thổi khí nóng khô. Cây đặt trước miệng gió sẽ cháy lá. Nếu cục nóng nằm trong lô gia, dồn cây sang phía đối diện và không chắn đường gió thổi ra của máy, vì chắn gió còn làm máy chạy kém.
- Máy giặt: nên có tủ hoặc vách che, vừa gọn mắt vừa che máy khỏi nắng mưa. Mặt trên tủ máy giặt có thể là kệ cho vài chậu nhỏ, nếu có khay hứng nước.
- Giàn phơi: dùng giàn gắn trần kéo lên hạ xuống, phơi xong kéo lên, trả lại khoảng trước mặt cho cây và người.
Đường nước xả máy giặt và phễu thu sàn lô gia phải luôn thông. Đất và lá từ chậu cây trôi xuống phễu là chuyện thường gặp; một tấm lưới chắn rác ở phễu giải quyết phần lớn.
Bước ba: dùng tường bên và trần
Lợi thế lớn nhất của lô gia so với ban công là có hai bức tường bên. Đó là nơi gắn được:
- Kệ gắn tường vài tầng ở bức tường nhận sáng nhiều hơn, cây ưa sáng ở tầng trên.
- Lưới hoặc dây cáp cho một cây leo nhỏ trồng trong chậu sâu ở góc, phủ dần một bức tường bên.
- Móc treo trên trần (bắt vào bê tông, không bắt vào trần thạch cao) cho vài chậu treo rủ.
Sàn chỉ nên giữ một hai chậu lớn ở góc trong và một khoảng trống. Nhiều chậu nhỏ trên sàn lô gia là thứ làm nó trông bừa bộn và khó lau.
Tường bên có thể là một bức tranh
Một bức tường bên ốp gạch thô, gỗ, hoặc chỉ sơn một màu sáng ấm, có một cây leo mảnh và một chiếc đèn tường ánh vàng, đủ làm lô gia thành một góc có không khí. Khi đèn bật lúc tối, bóng lá đổ lên mặt tường là thứ đẹp nhất của một lô gia nhỏ.
Chọn cây theo ánh sáng thật của lô gia
Theo dõi một ngày: nắng trực tiếp vào tới đâu trên sàn, mấy giờ. Phần sâu bên trong lô gia thường chỉ có ánh sáng tản. Có thể chia:
| Vùng | Ánh sáng | Hướng chọn |
|---|---|---|
| Sát lan can | Nắng nhiều nhất | Cây hoa ưa sáng, chậu treo trong lan can |
| Tường bên phía nhận nắng | Sáng tản và vài giờ nắng | Kệ chậu, cây leo |
| Góc sâu sát cửa nhà | Râm | Cây lá chịu bóng trong chậu lớn |
Nhiều cây lá chịu bóng hay bán ở hàng cây cảnh thuộc họ Ráy, có nhựa gây ngứa, bỏng miệng nếu trẻ nhỏ hay chó mèo nhai; nhà có trẻ và thú nuôi nên chọn loài khác hoặc đặt cao. Phần chăm từng loài cây trong nhà, chịu bóng thuộc về các sách chăm cây trong nhà; ở đây chỉ cần đặt cây đúng chỗ sáng.
Ở tầng cao, gió có thể hút mạnh qua lô gia khi cửa nhà mở, nhất là lô gia góc toà nhà. Chậu cao nhẹ nên có đế nặng hoặc đặt sát tường.
An toàn trên tầng cao
- Không có bậc trèo sát lan can. Chậu, ghế, kệ thấp, thùng đều có thể thành bậc cho trẻ trèo lên. Dồn chúng vào phía trong.
- Không treo chậu ra ngoài lan can, không đặt chậu trên gờ tường phía ngoài.
- Lưới an toàn, khung bảo vệ lắp theo quy định của toà nhà; nhiều toà có mẫu thống nhất để giữ mặt đứng và lối thoát hiểm.
- Không chặn lối thoát hiểm: một số lô gia có thang thoát nạn hoặc cửa sổ cứu hộ theo thiết kế phòng cháy, phải để trống.
- Tải trọng: lô gia chung cư không phải chỗ cho bồn xây, bể cá lớn, chậu đá nặng. Muốn đặt vật nặng, hỏi ban quản lý và kỹ sư của toà nhà.
- Nước đọng: đĩa hứng chậu cạn thường xuyên để không sinh lăng quăng.
Sống chung với nội quy và hàng xóm
Lô gia nằm trên mặt đứng chung của cả toà nhà. Nhiều chung cư có quy định về việc che chắn, lắp mái, thay đổi lan can, treo đồ ra ngoài. Trước khi lắp mái che hay khung lớn, đọc nội quy và hỏi ban quản lý. Nước tưới chảy xuống lô gia tầng dưới, lá khô bay sang nhà bên là nguồn va chạm hay gặp; khay hứng đủ sâu, tưới chậm, quét sàn thường xuyên là đủ giữ hoà khí.
Một lô gia xanh không cần nhiều. Hai chậu lớn ở góc, một kệ gắn tường, một cây leo mảnh, một ghế gấp và một chiếc đèn ánh ấm đã đủ làm khung cửa phòng khách nhìn ra thấy lá thay vì thấy máy giặt.
Câu hỏi thường gặp
Lô gia và ban công khác nhau thế nào?
Ban công là phần sàn chìa ra ngoài mặt nhà, ba phía mở. Lô gia là khoảng lõm vào trong mặt nhà, hai bên có tường, chỉ một phía mở. Lô gia ít nắng và ít gió hơn ban công, nhưng có tường bên để gắn kệ và cây leo.
Lô gia chung cư hướng bắc trồng cây gì?
Lô gia hướng bắc hoặc bị toà khác che thường chỉ có ánh sáng tản, hợp cây lá chịu bóng trong chậu lớn đặt sâu bên trong, và cây cần sáng hơn đặt sát lan can. Đừng cố trồng cây hoa ưa nắng gắt ở đó.
Lô gia có máy giặt và cục nóng điều hoà thì trồng cây ở đâu?
Che máy giặt bằng tủ hoặc vách, dùng giàn phơi kéo lên trần, và để trống phía trước miệng gió cục nóng. Dồn cây sang tường bên đối diện, lên kệ gắn tường và móc treo trần.
Lô gia nhỏ có đặt bàn ghế được không?
Lô gia nông thường không đủ chỗ cho bàn và hai người ngồi thoải mái. Khi đó nên làm một mảng xanh để nhìn từ phòng ra, kèm ghế đẩu gấp; chỉ khi đủ sâu mới ưu tiên bộ bàn ghế nhỏ.
Trồng cây ngoài lô gia tầng cao cần lưu ý an toàn gì?
Không đặt chậu, ghế, kệ sát lan can để trẻ trèo, không treo chậu ra ngoài, lắp lưới an toàn theo quy định toà nhà, không chặn lối thoát hiểm và không đặt vật quá nặng như bồn xây hay chậu đá lớn khi chưa hỏi ban quản lý.
