Muốn luống hoa Tết ngoài vườn nở đúng dịp, phải đếm lùi từ ngày Tết của năm đó, vì Tết Nguyên đán rơi vào khoảng từ cuối tháng 1 tới giữa tháng 2 dương lịch, lệch nhau mỗi năm. Theo kinh nghiệm phổ biến, vạn thọ cần khoảng hai tới ba tháng từ gieo hạt tới nở, cúc khoảng ba tới bốn tháng từ cây con và rất nhạy với ánh đèn ban đêm, thược dược khoảng ba tháng và hợp khí hậu mát của miền Bắc, Đà Lạt. Các con số chỉ là khoảng; giống, thời tiết và vùng miền làm xê dịch vài tuần, nên cách an toàn là trồng thành vài đợt.
Tết mỗi năm một ngày khác
Tết theo âm lịch, nên trên lịch dương nó trượt qua lại trong khoảng gần một tháng. Năm Tết sớm (cuối tháng 1) và năm Tết muộn (giữa tháng 2) chênh nhau đủ để luống hoa trồng "theo thói quen năm ngoái" nở trước Tết hoặc sau Tết. Việc đầu tiên mỗi năm: xem lịch, ghi ngày mùng Một, rồi đếm lùi.
Một mẹo của người trồng hoa: chia làm hai, ba đợt cách nhau một hai tuần. Đợt sớm nở trước Tết để trang trí ngày đưa ông Táo, đợt giữa nở đúng mấy ngày Tết, đợt muộn kéo dài hoa sang Rằm tháng Giêng. Thời tiết có lệch thì ít nhất một đợt vẫn trúng.
Bảng lịch tham khảo cho các loài hoa Tết phổ biến
| Loài | Thời gian từ trồng tới nở (ước chừng) | Hợp vùng | Vị trí trong luống |
|---|---|---|---|
| Vạn thọ | Khoảng 2–3 tháng từ gieo hạt; ngắn hơn nếu mua cây con | Cả ba miền | Hàng trước, viền luống, hai bên lối |
| Cúc (cúc vàng, cúc mâm xôi, cúc đại đoá) | Khoảng 3–4 tháng từ cây con, tuỳ giống | Cả ba miền; cúc mâm xôi rất phổ biến ở miền Nam | Giữa luống, chậu thềm |
| Thược dược | Khoảng 3 tháng từ củ hoặc cây con | Miền Bắc, vùng cao mát; đồng bằng phía Nam khó hơn | Hàng sau, góc nắng |
| Lay ơn | Khoảng 2,5–3 tháng từ củ | Miền Bắc, vùng mát | Hàng sau cùng, cắt cắm bình |
| Mào gà | Khoảng 2–3 tháng từ gieo hạt | Cả ba miền, chịu nóng | Giữa luống, mảng màu đỏ |
| Cẩm chướng | Vài tháng, tuỳ giống | Miền Bắc, vùng mát | Hàng trước, chậu nhỏ |
| Cúc lá nhám, dừa cạn | Khoảng 2 tháng | Cả ba miền, chịu nắng | Lấp chỗ trống, viền |
Con số trong bảng là kinh nghiệm chung, không phải chuẩn. Mỗi giống hạt, giống cây có thời gian khác nhau — hỏi người bán giống, đọc thông tin trên gói hạt, và ghi lại thời gian thực tế của vườn mình để năm sau chỉnh.
Cúc và ánh đèn: điều người làm vườn ở phố hay bỏ sót
Cúc là cây "ngày ngắn": nó ra nụ khi đêm đủ dài. Các làng hoa như Sa Đéc, Tây Tựu, Đà Lạt tận dụng điều này: thắp đèn ban đêm trên ruộng cúc để cây tưởng ngày còn dài, chưa ra nụ, rồi tắt đèn vào thời điểm tính trước để cúc nở đúng Tết. Đó là lý do ruộng cúc cuối năm sáng rực ban đêm.
Ở nhà phố, chuyện ngược lại hay xảy ra: đèn đường, đèn cổng, đèn sân chiếu suốt đêm vào luống cúc có thể làm cúc ra nụ muộn hoặc không ra nụ. Nếu luống cúc nằm cạnh cột đèn, nên dời luống, hoặc chuyển cúc sang chậu để đặt nơi tối hơn vào ban đêm.
Thiết kế luống hoa Tết
Chọn chỗ
- Nhiều nắng: hầu hết hoa Tết cần nắng phần lớn ngày. Mùa đông miền Bắc nắng yếu, bóng nhà dài, nên chọn chỗ thoáng nhất sân.
- Gần lối vào: luống hoa là để người đến nhà thấy. Dải hai bên lối từ cổng vào cửa, bồn trước hiên là chỗ hợp nhất.
- Thoát nước tốt: luống hơi nhô cao, nhất là ở miền Trung mùa mưa cuối năm, giúp rễ không úng.
Xếp cao thấp
Theo lối bồn hoa cổ điển: cây cao (lay ơn, thược dược) ở phía sau, sát tường hoặc giậu; cây vừa (cúc, mào gà) ở giữa; cây thấp (vạn thọ lùn, dừa cạn, cẩm chướng) ở trước, viền mép lối. Luống nhìn từ hai phía thì cây cao đặt giữa luống.
Phối màu
- Vàng – cam – đỏ: vạn thọ, cúc vàng, mào gà đỏ — tông Tết quen thuộc, rực rỡ, hợp sân nhiều nắng.
- Hồng – tím – trắng: thược dược hồng, cúc tím, cẩm chướng trắng — dịu hơn, hợp nhà có đào hồng làm cây chính.
- Một màu chủ đạo: sân nhỏ chọn một màu chính chiếm phần lớn, một màu phụ điểm, đẹp hơn trồng mười màu lẫn lộn.
Trồng theo mảng
Mỗi loài gom thành mảng vài cây trở lên thay vì rải lẻ từng cây; nhìn từ xa mảng màu mới rõ. Chừa lối nhỏ để vào chăm luống mà không giẫm lên cây.
Không có đất? Dùng chậu và luống tạm
Sân lát kín, ban công, sân thượng vẫn có "luống hoa Tết" được: xếp các chậu hoa thành dải theo đúng lối cao – vừa – thấp, đặt chậu trên kệ bậc, hoặc dựng một luống gỗ tạm có lót bạt và thoát nước. Chậu có đĩa lót thì nhớ đổ nước đọng để không sinh lăng quăng. Nhiều chậu đất ướt dồn trên ban công cũng là tải trọng đáng kể; dàn đều, đặt sát tường, sát dầm.
Trồng luống đất hay mua chậu hoa có sẵn
| Tiêu chí | Tự trồng luống từ sớm | Mua chậu hoa gần Tết |
|---|---|---|
| Chủ động | Chọn được giống, màu, cỡ theo ý | Phụ thuộc thứ chợ có |
| Rủi ro nở lệch | Có, vì thời tiết và thời điểm trồng | Thấp, hoa đã nở hoặc sắp nở |
| Vẻ tự nhiên | Hoa mọc liền mảng như một vườn thật | Dễ lộ chậu, cần khéo xếp |
| Công sức | Ba, bốn tháng chăm đều | Một buổi đi chợ và sắp xếp |
| Sau Tết | Luống trống, cần lên kế hoạch mùa tiếp | Chậu dễ dời đi, cho tặng, trồng xuống đất |
Nhiều nhà chọn cách giữa: tự trồng một luống vạn thọ, mào gà dễ tính làm nền, rồi mua vài chậu cúc, thược dược đẹp đặt điểm vào những ngày cuối. Luống vẫn có vẻ vườn thật, còn chậu mua đảm bảo hoa đúng dịp.
Sau Tết
Nhiều hoa thời vụ hết đẹp sau Rằm. Đây là lúc nhổ bỏ, ủ lá thân vào đống phân trộn (nếu có), xới lại luống và để đất nghỉ hoặc trồng ngay hoa cho mùa xuân – hè. Ghi chép lại: ngày trồng, ngày nở, loài nào đẹp, loài nào hỏng, chỗ nào thiếu nắng — tờ ghi chép ấy là thứ quý nhất cho luống hoa Tết năm sau.
Góc nhìn hôm nay
Các làng hoa cuối năm là nơi học nhanh nhất: Sa Đéc (Đồng Tháp) với những giàn hoa trên kênh, Tây Tựu ở Hà Nội, các vườn hoa Đà Lạt, làng hoa Gò Vấp cũ ở Sài Gòn. Ghé vào khoảng một hai tháng trước Tết để thấy hoa đang ở giai đoạn nào, hỏi người trồng giống nào hợp đất mình. Cách bố cục luống, cách chọn chỗ đã nói ở bài sắp sân đón Tết; bài này chỉ lo cho hoa nở đúng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Trồng vạn thọ bao lâu thì ra hoa đón Tết?
Theo kinh nghiệm phổ biến, vạn thọ cần khoảng hai tới ba tháng từ lúc gieo hạt tới khi nở, tuỳ giống và thời tiết. Mua cây con thì ngắn hơn. Nên đếm lùi từ ngày Tết của năm đó và trồng làm hai, ba đợt cách nhau một hai tuần.
Vì sao cúc trồng ở nhà không ra hoa đúng Tết?
Cúc ra nụ khi đêm đủ dài. Đèn đường, đèn sân chiếu suốt đêm có thể làm cúc ra nụ muộn hoặc không ra nụ. Ngoài ra trồng muộn, thiếu nắng, năm rét đậm cũng làm hoa lệch ngày.
Miền Nam có trồng thược dược đón Tết được không?
Thược dược ưa khí hậu mát nên hợp miền Bắc và vùng cao như Đà Lạt. Ở đồng bằng phía Nam vẫn có người trồng được, nhưng khó hơn; cúc mâm xôi, vạn thọ, mào gà, dừa cạn thường là lựa chọn dễ hơn.
Làm sao để luống hoa không nở trước Tết?
Không có cách chắc chắn tuyệt đối, vì thời tiết mỗi năm khác nhau. Cách an toàn nhất là trồng thành hai, ba đợt lệch nhau một hai tuần, để luôn có ít nhất một đợt nở đúng dịp Tết.
