Hồ cá koi trong sân nhà cần lớn và sâu hơn nhiều người nghĩ: koi trưởng thành thường dài vài chục phân, có con vượt 70 cm, nên người nuôi lâu năm thường khuyên hồ có ít nhất vài mét khối nước và chỗ sâu nhất khoảng 1–1,5 m. Hồ koi phải có hệ lọc chạy liên tục (thoát đáy, lọc cơ học, lọc sinh học, thường thêm đèn UV), có sục khí và nuôi thưa. Một hồ koi đẹp là hồ nước trong nhờ lọc tốt và nuôi ít cá, không phải nhờ thay nước liên tục.
Hồ koi khác ao sen ở chỗ nào
Ao sen là ao cho cây, cá chỉ là phần phụ. Hồ koi là hồ cho cá, cây là phần phụ. Koi là cá lớn, ăn nhiều, thải nhiều, lại hay đào bới đáy, ăn cây non. Vì vậy hồ koi gần với một công trình xử lý nước hơn là một cái ao: đáy thường làm dốc về một hố thu, nước được hút liên tục qua lọc và trả lại, mặt nước có máy sục khí. Phần lớn công sức và không gian của một hồ koi tốt nằm ở chỗ khuất: buồng lọc, đường ống, máy bơm.
Kích thước và độ sâu
Thể tích
Nước càng nhiều, các chỉ số trong nước càng ổn định: nhiệt độ ít dao động, chất thải được pha loãng hơn, sai sót cho ăn ít gây hại hơn. Hồ chỉ vài trăm lít có thể nuôi koi con một thời gian, nhưng không phải nơi koi lớn sống lâu dài. Người nuôi thường khuyên tối thiểu vài mét khối cho một nhóm koi nhỏ, và hồ càng to càng dễ giữ.
Độ sâu
Chỗ sâu khoảng 1–1,5 m là con số hay gặp trong hướng dẫn nuôi koi. Độ sâu giúp nước ở đáy mát hơn vào mùa hè nắng gắt, ấm hơn vào đêm lạnh miền Bắc, cho cá chỗ lặn trú khi bị chim, mèo rình, và giúp koi phát triển thân dày, cân đối. Hồ nông, rộng trông đẹp trong ảnh nhưng nước nóng nhanh, rêu phát mạnh.
Số cá
Không có con số đúng cho mọi hồ, vì phụ thuộc lọc, cỡ cá, cách cho ăn. Một quy ước thô được nhắc nhiều là khoảng một mét khối nước cho mỗi con koi trưởng thành, và lọc phải đủ sức. Người mới thường thả quá nhiều cá nhỏ, rồi một hai năm sau cá lớn lên, hồ quá tải, nước hỏng. Hãy tính số cá theo cỡ cá khi trưởng thành, không theo cỡ lúc mua.
| Yếu tố | Gợi ý thường gặp | Vì sao |
|---|---|---|
| Chỗ sâu nhất | Khoảng 1–1,5 m | Nhiệt độ ổn, cá có chỗ trú, cá phát triển cân đối |
| Thể tích | Ít nhất vài mét khối, càng lớn càng dễ giữ | Chỉ số nước ổn định, sai sót ít gây hại |
| Mật độ | Thưa; một quy ước thô là khoảng 1 m³ cho mỗi koi trưởng thành | Ít chất thải, nước trong, cá khoẻ |
| Lọc | Chạy liên tục, cả hồ đi qua lọc nhiều lần trong ngày | Vi sinh trong lọc cần dòng nước và oxy liên tục |
| Thành hồ | Dựng đứng ở phần sâu, có gờ hoặc mép cao | Hạn chế cá nhảy ra, hạn chế mèo, chim bắt cá |
Hình dáng và mặt cắt hồ koi
- Đáy dốc về hố thu. Phân cá, cặn lắng chảy về hố thu ở chỗ sâu nhất, từ đó theo ống thoát đáy về buồng lọc. Đáy phẳng, có góc chết là chỗ cặn đọng lại thối rữa.
- Ít góc chết. Hồ tròn, bầu dục hay vuông bo góc giúp nước tuần hoàn đều.
- Không có bậc nông rộng. Khác ao sen, hồ koi thường làm thành dựng đứng ở phần sâu vì bậc nông là chỗ diệc, cò, mèo đứng bắt cá. Nhưng nếu nhà có trẻ nhỏ, chính thành đứng là nguy hiểm, phải bù bằng lưới, rào (xem phần an toàn).
- Mép hồ. Mép nhô ra một chút, hoặc thành hồ cao hơn mặt sân, giúp cá không nhảy ra ngoài và nước mưa trên sân không chảy vào hồ.
- Chỗ ngắm. Hồ koi đẹp nhất khi nhìn từ trên xuống. Một chỗ ngồi sát mép, một cầu đá nhỏ, một khung kính bên hông cho trẻ nhìn cá (phải do kỹ sư tính) đều làm hồ sống động hơn.
Hệ lọc cơ bản: bốn khâu
Mục này chỉ điểm qua để thấy cả hệ thống; chi tiết từng khâu nằm ở bài riêng về lọc hồ cá.
- Thu nước: thoát đáy (hút nước và cặn từ đáy hồ) và skimmer hay máng tràn mặt (hớt váng, lá rụng trên mặt nước).
- Lọc cơ học: giữ lại phân cá, cặn, lá, bằng chổi lọc, bông lọc, ngăn lắng, lưới lọc hay máy lọc trống quay. Cặn phải được xả bỏ thường xuyên, nếu không nó sẽ phân huỷ ngay trong lọc.
- Lọc sinh học: vật liệu có diện tích bề mặt lớn để vi khuẩn có lợi bám vào, chuyển hoá amoniac (từ chất thải cá) thành nitrit rồi thành nitrat ít độc hơn. Đây là trái tim của hồ.
- Trả nước và sục khí: nước đã lọc, có thể qua đèn UV, được bơm trả về hồ ở vị trí tạo dòng chảy vòng; máy sục khí đưa thêm oxy.
Lọc phải chạy 24 giờ. Tắt lọc vài giờ trong ngày nóng là vi sinh trong lọc thiếu oxy và chết dần; bật lại có khi xả ra một lượng nước bẩn. Vì vậy nên có phương án khi mất điện lâu: máy sục khí chạy pin hay nguồn dự phòng là thứ nhiều người nuôi koi chuẩn bị.
Bóng mát, cây và cá
Koi thích nước mát, sạch, nhiều oxy. Nắng chiều gắt trên một hồ nông làm nước nóng, oxy giảm, rêu tảo phát. Nên có bóng mát che một phần mặt hồ: giàn hoa, mái che, cây tán vừa phải đặt sao cho lá rụng không rơi thẳng xuống hồ. Súng trồng trong chậu nặng, phủ đá lên mặt đất, có thể sống được trong hồ koi, nhưng koi thường gặm lá non và đào bới chậu. Nhiều hồ koi để cây ở một ngăn lọc thực vật riêng, nơi cá không vào được.
An toàn: hồ koi sâu, thành đứng
Đặc điểm làm hồ koi tốt cho cá (sâu, thành đứng) cũng làm nó nguy hiểm cho trẻ nhỏ. Trẻ dưới 5 tuổi có thể đuối nước chỉ ở vài phân nước; với hồ sâu hơn một mét, thành đứng, người lớn ngã xuống cũng có thể khó trèo lên vì thành trơn.
- Nhà có trẻ nhỏ: rào quanh hồ có cổng tự đóng, chốt cao ngoài tầm tay trẻ, hoặc lưới thép chịu lực phủ toàn mặt hồ ngay dưới mặt nước. Cá vẫn bơi, vẫn được ngắm qua lưới.
- Có ít nhất một chỗ trèo lên được: một bậc chìm, một tay vịn.
- Mép hồ, cầu đá phải chống trơn.
- Bơm, lọc, đèn UV, sục khí chạy điện 24 giờ cạnh nước: bắt buộc có thiết bị chống giật (RCD/ELCB), ổ cắm và dây chuẩn ngoài trời, tủ điện có mái che, do thợ điện lắp. Rút điện trước khi vệ sinh.
- Hồ trên sân thượng, hồ có vách kính, hồ sát tường nhà: phải hỏi kỹ sư kết cấu. Nước 1 tấn mỗi mét khối; hồ vài khối là vài tấn chưa kể bê tông.
Những gì làm hồ koi tốn kém
Không đưa con số, chỉ nói những thứ đẩy khối lượng lên: độ sâu và thể tích (đào, đổ bê tông, chống thấm), thoát đáy và đường ống chôn sẵn, hệ lọc (càng tự động càng tốn), đèn UV, bơm chạy 24 giờ, nguồn dự phòng khi mất điện. Cách tiết kiệm không phải là bớt lọc, vì bớt lọc là phải thay nước nhiều và cá dễ bệnh, mà là: làm hồ vừa sức chăm, nuôi ít cá, thiết kế buồng lọc dễ vệ sinh, chọn bơm tiết kiệm điện, làm từng giai đoạn (hồ và ống trước, lọc tự động sau).
Góc nhìn hôm nay: bắt đầu từ việc đi xem
Trước khi đào, hãy đến xem vài hồ koi đã chạy vài năm ở nhà bạn bè, quán cà phê, câu lạc bộ người nuôi koi. Hỏi chủ hồ: họ mất bao lâu mỗi tuần để vệ sinh lọc, mất điện thì làm gì, có gì họ muốn làm lại. Câu trả lời thường là "giá mà làm hồ sâu hơn, lọc to hơn, ít cá hơn". Học từ tiếc nuối của người khác luôn nhẹ nhàng hơn tự trải qua.
Câu hỏi thường gặp
Hồ cá koi nên sâu bao nhiêu?
Hướng dẫn nuôi koi thường gợi ý chỗ sâu nhất khoảng 1–1,5 m. Độ sâu giữ nhiệt độ nước ổn định, cho cá chỗ trú khi bị chim, mèo rình và giúp cá phát triển cân đối. Hồ quá nông dễ nóng, dễ rêu tảo.
Hồ koi nhỏ thì nuôi được mấy con?
Không có con số cố định vì còn tuỳ lọc và cỡ cá. Một quy ước thô hay được nhắc là khoảng một mét khối nước cho mỗi con koi trưởng thành, với hệ lọc đủ sức. Nên tính theo cỡ cá khi lớn, không theo cỡ lúc mới mua.
Hồ cá koi có bắt buộc phải có lọc không?
Có. Koi ăn nhiều và thải nhiều, không có lọc thì amoniac tích tụ, nước đục và cá dễ bệnh. Hệ lọc cơ bản gồm thu nước đáy và mặt, lọc cơ học, lọc sinh học, thường thêm đèn UV, và phải chạy liên tục 24 giờ.
Vì sao hồ koi cần thoát đáy?
Thoát đáy đặt ở chỗ sâu nhất, nơi đáy hồ dốc về, để hút phân cá và cặn lắng đưa về lọc. Không có thoát đáy, cặn đọng lại ở đáy và phân huỷ, làm nước bẩn và thiếu oxy. Ống thoát đáy phải đặt sẵn trước khi đổ bê tông.
Làm hồ koi khi nhà có trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Hồ koi sâu và thành đứng nên rất nguy hiểm với trẻ. Cần rào có cổng tự đóng hoặc lưới thép chịu lực phủ toàn mặt hồ dưới mặt nước, có chỗ trèo lên được, mép chống trơn, và điện có thiết bị chống giật. Luôn có người lớn trông khi trẻ ở gần hồ.
