Ban công nhiều chậu: sắp tầng, treo chậu và giữ an toàn

Ban công nhiều chậu đẹp và an toàn khi chậu được sắp theo tầng, chậu cao ở sát tường, chậu thấp ra phía ngoài, chậu treo trên móc chịu lực bên trong lan can, và không có chậu nào nằm ở chỗ có thể rơi xuống hay làm bậc cho trẻ trèo. Cái khó của ban công không phải thiếu chỗ, mà là sắp nhiều chậu sao cho vẫn đi lại được, nước không chảy xuống nhà dưới và gió không quật đổ.

Ban công khác vườn dưới đất ở chỗ nào

Ban công là một khoảng vài mét vuông nhô ra ngoài tường, chỉ có một phía mở ra trời. Từ đó sinh ra những điểm khác hẳn vườn dưới đất:

• Nắng một phía: cây chỉ nhận ánh sáng từ phía ngoài, ngả về phía sáng; chậu sát tường trong thường thiếu sáng hơn chậu sát lan can.
• Gió mạnh và đổi hướng: càng lên cao càng gió, nhất là ở góc toà nhà.
• Tải trọng có giới hạn: ban công là kết cấu công-xôn, tức là một bản sàn chìa ra, được giữ ở một đầu. Chậu đất nặng dồn ở mép ngoài là chỗ bất lợi nhất.
• Có hàng xóm bên dưới: nước tưới, đất, lá khô, chậu rơi đều đi xuống nhà người khác hoặc xuống đường.

Sắp theo tầng: cao trong, thấp ngoài

Cách sắp quen thuộc của người làm vườn ban công là chia ba tầng theo chiều sâu.

Sắp như vậy vừa đúng ánh sáng (cây thấp không che cây cao), vừa đúng kết cấu (vật nặng nằm gần chỗ ban công bám vào nhà), vừa giữ được một lối đi ở giữa để ra phơi đồ, tưới cây.

Kệ bậc thang và kệ góc

Kệ nhiều bậc dựa tường biến một mét chiều dài thành ba bốn hàng chậu. Bậc trên cùng nhận nắng nhiều nhất, bậc dưới cùng gần như trong bóng. Đặt cây ưa nắng lên trên, cây chịu râm xuống dưới. Kệ phải vững, chân có đệm cao su, và nếu cao thì nên bắt vít vào tường để không đổ khi gió hay khi trẻ kéo.

Đừng chia ba tầng quá chi li

Ban công rất nhỏ chỉ nên có hai lớp: một lớp cao dựa tường và một hàng chậu treo trong lan can. Nhồi đủ ba tầng vào một ban công sâu tám mươi phân là mất lối đi.

Chậu treo: treo ở đâu và treo thế nào

Chậu treo là cách nhanh nhất để có thêm xanh mà không mất chỗ sàn. Nhưng chậu treo cũng là thứ nguy hiểm nhất trên ban công nếu treo sai.

• Treo phía TRONG lan can, không treo ra ngoài. Chậu treo ngoài lan can mà rơi là rơi thẳng xuống người đi đường hoặc sân nhà dưới. Nhiều chung cư có nội quy cấm việc này; dù không cấm, cũng đừng làm.
• Móc treo chịu lực, bắt vào kết cấu (dầm, trần bê tông), không bắt vào trần thạch cao hay tấm ốp. Chậu đất vừa tưới xong nặng gấp mấy lần lúc khô.
• Có cơ chế chống tuột: móc khép kín hoặc có chốt, dây treo bằng xích hay cáp, không dùng dây nhựa bị nắng làm giòn.
• Có đĩa hứng nước gắn liền chậu để nước tưới không nhỏ xuống ban công dưới.
• Chọn chậu nhẹ: nhựa tốt, sợi dừa, composite, đất nhẹ. Chậu sứ, chậu đá để dưới sàn.

Với chậu gắn vào lan can (loại móc vắt qua thành lan can), chọn loại có móc ôm chặt phía trong, chậu nằm phía trong. Kiểm tra định kỳ: nắng làm nhựa giòn, sắt gỉ mòn sau vài mùa.

Trẻ nhỏ và ban công: những điều không thương lượng

Ban công tầng cao có trẻ nhỏ thì mọi bố cục phải xoay quanh một nguyên tắc: không tạo ra bậc để trèo. Trẻ có thể dùng chậu, ghế, kệ thấp, thùng đất đặt sát lan can làm bậc đứng để nhoài ra ngoài.

• Dồn mọi vật có thể làm bậc về phía tường trong, cách lan can một khoảng.
• Kệ bậc thang dựa tường cũng là một cái thang; nhà có trẻ biết trèo nên chọn kệ có mặt trước kín hoặc gắn cố định vào tường, không đặt sát lan can.
• Lắp lưới an toàn hoặc khung bảo vệ theo hướng dẫn của ban quản lý toà nhà; nhiều toà nhà có quy định về loại lưới được phép lắp.
• Cây có gai, có nhựa độc (trúc đào, cây có nhựa mủ, nhiều cây họ Ráy) nên tránh hoặc đặt ngoài tầm với của trẻ và thú nuôi.
• Không để chậu, thùng có nước đọng mà trẻ có thể chúi đầu vào; không để chum nước không nắp.

Nước tưới và hàng xóm bên dưới

Vấn đề hay gây va chạm nhất giữa các nhà chung cư không phải là cây che tầm nhìn, mà là nước tưới nhỏ xuống quần áo phơi tầng dưới. Vài cách giữ hoà khí:

1. Mọi chậu đều có đĩa hứng; đĩa đủ sâu để không tràn khi tưới đẫm.
2. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều tối, tưới chậm, dừng khi đất vừa ẩm chứ không tưới đến khi nước chảy qua đáy.
3. Sàn ban công giữ sạch đất lá; lá khô và đất trôi là thứ bít phễu thoát nước, làm nước dâng tràn qua mép.
4. Không đổ nước bẩn từ khay hứng ra ngoài lan can.
5. Nếu dùng tưới nhỏ giọt, có bộ hẹn giờ và kiểm tra định kỳ đầu nhỏ giọt bị tuột.

Đĩa hứng có nước đọng quá hai ba ngày là nơi lăng quăng phát triển. Đổ nước đọng thường xuyên, hoặc lót sỏi trong đĩa để chân chậu không ngâm nước mà nước vẫn bốc hơi.

Gió và bão: chuẩn bị trước mùa

Ban công tầng cao chịu gió giật mạnh. Trước mùa bão hoặc khi có tin gió lớn, cất chậu treo xuống sàn, dời chậu cao vào sát tường, buộc kệ, hạ dù che. Cây trồng trong chậu nhựa nhẹ có tán to là thứ dễ bị gió lật nhất; với những chậu này, đặt viên gạch hay đá vào đáy chậu khi trồng giúp hạ trọng tâm.

Cây hợp ban công gió là cây lá nhỏ, cành dẻo, tán thưa. Cây lá to mỏng sẽ rách lá liên tục; cây tán dày đặc sẽ hứng gió như một cánh buồm.

Nhìn ban công như một bức tranh từ trong nhà

Ban công được nhìn nhiều nhất từ trong phòng ra, qua khung cửa. Khi sắp chậu, thử đứng ở cửa phòng nhìn ra: tầng cao dựa tường làm nền hai bên, tầng thấp phía lan can để mắt nhìn qua được ra trời. Giữ một khoảng nhìn xuyên ra ngoài, đừng lấp kín lan can bằng lá. Ban công xanh kín mít trông rậm, chặn gió vào nhà và làm phòng tối đi.

Ít loại chậu, cùng tông màu, cùng chất liệu thường cho cảm giác gọn hơn nhiều loại chậu sặc sỡ. Lô gia chung cư có cấu tạo hơi khác ban công (lõm vào trong mặt tiền), được bàn ở bài riêng trong danh mục này.