Non bộ hiện đại là cách làm cảnh núi – nước bằng đường nét gọn thay cho núi đá ghép: tường nước (nước chảy mỏng trên một mặt đá phẳng dựng đứng), thác tràn (nước tràn qua một mép thẳng thành tấm màn trong), tường đá tấm xếp lớp có khe nước, hay một khối đá nguyên đứng giữa mặt nước phẳng. Kiểu này hợp với nhà phố, nhà kiến trúc hiện đại, sân hẹp, vì chiếm ít chỗ, dễ vệ sinh hơn và hợp mắt người thích sự giản dị. Đổi lại, nó đòi hỏi thi công chính xác: mép tràn lệch vài milimét là nước chảy lệch cả mặt.
Khác gì với hòn non bộ truyền thống
| Hòn non bộ truyền thống | Non bộ hiện đại | |
|---|---|---|
| Hình khối | Núi nhiều đỉnh, hang, khe, gồ ghề | Mặt phẳng, khối vuông, đường thẳng |
| Đá | Đá vôi, đá ong có hốc, vân | Đá tấm (granite, đá bazan, đá phiến, đá chẻ), đá nguyên khối |
| Nước | Thác chảy qua hốc đá, bể cạn bao quanh | Tấm nước mỏng, màn tràn, gương nước |
| Cây | Cây nhỏ trên núi, mô phỏng rừng | Ít cây, thường là một mảng cây đồng loại phía sau hoặc bên cạnh |
| Cái khó | Bố cục, tay nghề ghép đá | Độ phẳng, độ thẳng, chống bắn nước, cặn trắng |
Hai kiểu không đối lập nhau. Tinh thần vẫn là núi và nước, chỉ có ngôn ngữ thay đổi: núi được nói bằng mặt đá dựng đứng, nước được nói bằng tấm màn trong hay mặt gương phẳng.
Tường nước: nước chảy trên mặt đá dựng
Tường nước là một mặt tường ốp đá hoặc kính, nước được dẫn ra từ một máng ngang trên đỉnh, chảy mỏng xuống bề mặt rồi về một máng hoặc bể nhỏ dưới chân. Nếu mặt tường là đá chẻ, đá có gân, nước sẽ lăn tăn, lấp lánh, tạo tiếng rì rào nhỏ. Nếu là đá mài phẳng hoặc kính, nước thành một lớp trong suốt gần như không tiếng.
- Máng phân phối trên đỉnh quyết định nước có đều hay không. Nước từ ống bơm vào máng, qua một tấm chia dòng hoặc khe đều, rồi mới ra mặt tường. Ống đổ thẳng ra mặt tường sẽ tạo một dòng to ở giữa và hai bên khô.
- Mặt tường phải chống thấm phía sau. Nước chảy liên tục, chỉ cần một mạch hở là thấm vào tường nhà.
- Chọn đá chịu nước, ít thấm. Đá xốp hút nước, đổi màu loang lổ, dễ lên rêu không đều.
- Có rêu là bình thường. Tường nước ngoài trời sau một thời gian sẽ có một lớp rêu mỏng. Có người thích, có người không. Muốn giữ sạch thì phải chà định kỳ.
Thác tràn: tấm màn nước trong
Thác tràn là nước tràn qua một mép thẳng, mỏng, thường bằng inox hoặc đá mài, rơi thành một tấm màn liền. Đây là kiểu hay gặp ở sảnh khách sạn, hồ bơi tràn, và ngày càng nhiều ở sân nhà phố. Có hai cách làm:
Mép tràn từ bể trên
Một bể nhỏ ở trên cao, mép trước làm thấp và phẳng tuyệt đối. Nước bơm vào bể, dâng lên, tràn đều qua mép. Mép càng phẳng, tấm màn càng đều. Mép lệch một chút là nước dồn sang một bên. Thợ giỏi kiểm tra mép bằng ống nước, thước laser, và thường có thanh chỉnh được để cân lại sau khi lắp.
Lưỡi thác inox
Một bộ lưỡi thác làm sẵn bằng inox hoặc nhựa, bên trong có khoang chia dòng, gắn vào tường. Lắp nhanh, nước ra đều. Hợp với tường nhỏ, sân hẹp. Cần chọn loại có thể tháo vệ sinh, vì cặn và rêu sẽ dần bám trong khoang.
Tấm màn nước càng rộng, càng rơi cao thì càng dễ bị gió thổi lệch, bắn ra ngoài. Ở sân có gió lùa, nên để màn nước rơi thấp hoặc có bể hứng rộng hơn.
Tường đá tấm xếp lớp và khối đá nguyên
Một cách khác là xếp những tấm đá phiến, đá chẻ thành từng lớp như vỉa núi, nước chảy ra từ một khe giữa các lớp. Kiểu này nằm giữa truyền thống và hiện đại: gợi núi đá phân tầng, nhưng đường nét gọn. Hay dùng đá màu xám, đen, nâu đất.
Còn khối đá nguyên đứng giữa mặt nước phẳng là cách tối giản nhất. Một tảng đá đẹp, đặt lệch tâm trong một bể gương nước nông đáy tối, nước sủi nhẹ từ một lỗ khoan giữa đá. Nó gợi đến một hòn non bộ bị rút gọn còn một đỉnh. Cái khó là chọn được tảng đá đáng đứng một mình.
Cặn trắng và rêu: chuyện ai cũng gặp
Nước chảy trên đá, kính, inox rồi bốc hơi để lại cặn khoáng trắng, nhất là ở vùng nước cứng. Mép tràn, mặt kính, đá màu tối lộ cặn rất rõ. Xi măng mới, vữa mới cũng tiết ra lớp muối trắng (hiện tượng hay gọi là "nở hoa", "đổ muối") trong thời gian đầu.
- Lau, chà định kỳ trước khi cặn dày; cặn mỏng dễ lau, cặn dày gần như phải mài.
- Châm nước bù bằng nước ít khoáng nếu có điều kiện (nước mưa hứng sạch là một nguồn).
- Che bớt nắng gắt trên mặt tường để giảm bốc hơi và giảm rêu.
- Không tự pha hoá chất mạnh tẩy cặn trên đá, vì có loại đá bị axit ăn mòn, làm mất bóng. Hỏi người cung cấp đá loại chất tẩy hợp, và nếu có cá thì càng phải cẩn thận.
Đèn cho tường nước và thác tràn
Ánh sáng là một nửa vẻ đẹp của non bộ hiện đại. Đèn đặt dưới chân tường, chiếu ngược lên, làm nước lấp lánh suốt chiều cao. Đèn đặt sau màn nước làm tấm màn sáng lên như kính. Nhưng đèn đặt dưới nước, sát nước phải là loại dành riêng cho môi trường nước, điện áp an toàn, nối qua bộ đổi nguồn và thiết bị chống giật, do thợ điện lắp. Ánh sáng trắng ấm thường dễ chịu hơn ánh sáng đổi màu liên tục.
An toàn và những thứ làm tốn kém
Bể hứng dưới tường nước, thác tràn thường nông nhưng vẫn là mặt nước. Nhà có trẻ nhỏ cần lưới chịu lực hoặc làm kiểu bể chứa kín phủ sỏi, nước chảy xuống rồi biến mất vào sỏi. Nước tuần hoàn liên tục thì ít muỗi, nhưng khi tắt bơm lâu ngày, máng trên và bể dưới đọng nước phải được xả hoặc chạy lại. Tường nước cao, khối đá nguyên lớn đặt trên sân thượng phải hỏi kỹ sư kết cấu.
Về công sức, những thứ đẩy khối lượng lên là: độ chính xác của mép tràn (càng rộng càng khó), đá tấm khổ lớn phải cắt mài, khối đá nguyên phải cẩu, chống thấm phía sau tường, và hệ đèn dưới nước. Cách tiết kiệm: làm tường nước hẹp mà cao thay vì rộng, dùng đá chẻ địa phương, chọn lưỡi thác làm sẵn, và đặt sát chỗ có điện, có thoát nước.
Góc nhìn hôm nay: tối giản không phải là dễ
Nhiều người chọn non bộ hiện đại vì nghĩ nó "đơn giản". Về hình thì đúng, về làm thì ngược lại: khi chỉ có một mặt đá và một tấm nước, mọi sai lệch đều lộ. Trước khi làm, hãy đi xem những tường nước, thác tràn đã chạy vài năm ở quán cà phê, khách sạn, toà nhà gần nhà: nhìn mép tràn có cặn không, mặt đá có loang không, nước có bắn ra sàn không, tiếng nước có dễ chịu không. Bài học từ những công trình đã già đi luôn giá trị hơn ảnh phối cảnh lúc mới hoàn thiện.
Câu hỏi thường gặp
Tường nước sân vườn là gì?
Tường nước là một mặt tường ốp đá hoặc kính, nước được bơm lên một máng ngang trên đỉnh rồi chảy mỏng xuống mặt tường về bể hứng dưới chân. Mặt đá chẻ cho nước lăn tăn có tiếng rì rào, mặt phẳng cho lớp nước trong gần như không tiếng. Đây là kiểu non bộ gọn, hợp với nhà phố.
Vì sao thác tràn chảy không đều?
Nguyên nhân chính là mép tràn không phẳng tuyệt đối, chỉ lệch vài milimét là nước dồn sang một bên. Cũng có thể do nước từ ống đổ thẳng vào gần mép mà không qua khoang làm dịu, hoặc cặn bám trên mép. Cân lại mép, thêm tấm chia dòng và vệ sinh mép là các cách sửa.
Làm sao hết cặn trắng trên tường nước?
Cặn trắng là khoáng chất còn lại khi nước bốc hơi, hoặc muối tiết ra từ xi măng mới. Lau chà định kỳ khi cặn còn mỏng, châm nước bù ít khoáng, che bớt nắng gắt. Không tự pha hoá chất mạnh vì có loại đá bị ăn mòn, nên hỏi người cung cấp đá loại chất tẩy hợp.
Tường nước có làm thấm tường nhà không?
Có nếu phía sau mặt tường nước không được chống thấm kỹ. Nước chảy liên tục, chỉ một mạch hở là thấm vào. Nên chống thấm toàn bộ phần tường phía sau và làm một vách riêng nếu tường nước dựa vào tường nhà.
Non bộ hiện đại có cần nuôi cá không?
Không bắt buộc. Tường nước và thác tràn thường có bể hứng nông, nhiều khi là bể chứa kín phủ sỏi, không hợp nuôi cá. Nếu có bể đủ lớn và muốn nuôi cá, nên thêm hệ lọc và tránh dùng hoá chất tẩy cặn.
