Điểm nhấn trong sân vườn là thứ đầu tiên mắt dừng lại khi nhìn vào một khung cảnh — một cây dáng đẹp, một tảng đá, một chum nước, một bức tường màu — và nguyên tắc vàng là mỗi khung cảnh chỉ nên có một nhân vật chính. Khi có hai, ba thứ cùng tranh sự chú ý, mắt bị kéo qua lại, vườn trông rối dù từng thứ đều đẹp. Phần còn lại của vườn là vai phụ và phông nền, có việc làm nổi nhân vật chính lên.
Vì sao chỉ một nhân vật chính
Hãy nghĩ tới một bức ảnh chân dung: người được chụp rõ nét, nền mờ. Nếu nền cũng sắc nét, đầy chi tiết, bức ảnh mất tâm. Khu vườn cũng thế. Mắt người tìm một chỗ để nghỉ trước, rồi mới đi quanh. Nếu không có chỗ để nghỉ, hoặc có quá nhiều chỗ, cảm giác là mệt.
Những khu vườn bị chê "rối" thường không phải vì có quá nhiều cây, mà vì có quá nhiều thứ đòi được nhìn: một hòn non bộ, một tượng, một đài phun, một cây cảnh lớn, một chậu hoa rực, một chiếc đèn kiểu cách — tất cả trong một tầm mắt. Bỏ bớt, hoặc tách chúng ra mỗi thứ một khung cảnh riêng, là cách sửa nhanh nhất.
Thứ gì có thể làm điểm nhấn
| Loại | Ví dụ | Điểm mạnh | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cây | Cây dáng đẹp, cây lá đỏ, cây hoa nổi bật | Sống, đổi theo mùa | Cần thời gian để đạt dáng; chọn loài hợp nắng đất |
| Đá | Một tảng đá lớn, nhóm đá | Bền, không cần chăm | Rất nặng; nguồn gốc phải hợp pháp |
| Nước | Chum nước, bể đá, tường nước, hồ nhỏ | Có âm thanh, ánh phản chiếu | An toàn trẻ nhỏ, chống muỗi, điện bơm |
| Vật dụng | Chum gốm lớn, tượng đá, ghế đá | Có ngay, dễ đổi chỗ | Dễ thành đồ trang trí rời rạc nếu không hợp phong cách |
| Công trình | Chòi nghỉ, cổng vòm, bức tường màu | Định hình không gian | Tốn kém nhất, khó sửa |
| Ánh sáng | Đèn hắt lên một tán cây ban đêm | Biến cảnh ban ngày thành cảnh khác ban đêm | Điện ngoài trời phải có chống giật |
Đặt điểm nhấn ở đâu
Trên đường nhìn chính
Điểm nhấn phải nằm trên đường nhìn mà người ta dùng nhiều nhất: nhìn ra từ cửa phòng khách, từ ghế sofa, từ bàn ăn, từ cổng vào. Một cây đẹp đặt ở góc không ai nhìn tới thì không phải điểm nhấn. Trước khi đặt, hãy đứng ở ba bốn chỗ hay đứng ngồi nhất trong nhà và nhìn ra.
Ở cuối trục
Điểm cuối của một lối đi thẳng, một trục nhìn qua cửa, là vị trí tự nhiên cho điểm nhấn. Mắt men theo đường thẳng và dừng lại ở cuối. Vườn Pháp dùng điều này ở quy mô rất lớn: cuối trục là tượng, đài phun, hoặc chân trời. Ở sân nhà, cuối một lối đi ngắn có thể là chum nước hay một cây dáng đẹp.
Lệch khỏi tâm
Với khung cảnh tự nhiên, điểm nhấn đặt lệch khỏi chính giữa thường dễ chịu hơn. Nhiếp ảnh có quy tắc một phần ba: chia khung hình ba phần ngang, ba phần dọc, đặt chủ thể ở giao điểm. Áp vào vườn, nếu nhìn từ cửa sổ ra, điểm nhấn nằm khoảng một phần ba từ trái hoặc phải thường đẹp hơn ngay giữa. Đây là một gợi ý thực hành, không phải luật.
Làm cho nhân vật chính nổi lên
Đặt đúng chỗ chưa đủ; vai phụ và phông nền phải hỗ trợ.
- Nền đơn giản. Một bức tường trơn, một hàng cây xén đều, một mảng lá xanh sẫm cùng loại. Nền càng yên, điểm nhấn càng rõ.
- Tương phản. Cây lá đỏ trước nền xanh, tảng đá xám trên thảm cỏ, chum gốm sẫm trên sỏi trắng.
- Khoảng trống quanh nó. Đừng trồng sát quanh điểm nhấn. Cho nó một vùng thở, như khoảng trống quanh một bức tranh treo tường.
- Khung. Hai thân cây, một cổng vòm, khung cửa sổ, một khe giữa hai bụi cây có thể đóng khung điểm nhấn.
- Ánh sáng. Đặt điểm nhấn chỗ được nắng sáng hoặc nắng chiều xiên; ban đêm hắt một đèn nhẹ lên nó.
Thứ bậc: chính, phụ, nền
Một khu vườn lớn có nhiều khung cảnh, mỗi khung cảnh có thể có một điểm nhấn riêng. Nhưng giữa các điểm nhấn cũng nên có thứ bậc. Có thể hình dung ba tầng:
- Nhân vật chính của cả vườn. Một thứ duy nhất, nhìn thấy từ chỗ quan trọng nhất. Ví dụ cây lớn nhất, hồ nước, chòi nghỉ.
- Điểm nhấn phụ. Mỗi góc vườn một thứ nhỏ hơn: một chậu gốm ở cuối lối đi bên, một tảng đá cạnh chỗ ngồi. Chúng chỉ hiện ra khi bước tới góc đó.
- Nền. Thảm cỏ, cây bụi, hàng rào, lối đi. Không đòi chú ý, chỉ đỡ cho các thứ khác.
Non bộ trong sân Việt dùng đúng thứ bậc này ở quy mô nhỏ: chủ sơn là ngọn núi cao nhất, thứ sơn thấp hơn đứng lệch, các mỏm đá nhỏ làm nền. Hòn non bộ đẹp không bao giờ có hai ngọn núi cao bằng nhau.
Lỗi thường gặp
| Lỗi | Biểu hiện | Cách sửa |
|---|---|---|
| Quá nhiều điểm nhấn | Tượng, đài phun, non bộ, cây cảnh cùng trong một tầm mắt | Giữ một, chuyển các thứ khác sang góc khác hoặc bỏ |
| Điểm nhấn quá nhỏ | Một chậu cây nhỏ giữa sân rộng, lạc lõng | Phóng to (chậu lớn hơn) hoặc gom nhóm |
| Điểm nhấn quá to | Hòn non bộ chiếm nửa sân, ngợp | Thu nhỏ, hoặc lùi ra xa chỗ nhìn |
| Nền rối | Sau điểm nhấn là dây điện, máy lạnh, đồ đạc | Che bằng hàng cây, vách lam, đổi vị trí |
| Đặt sai đường nhìn | Đẹp nhưng không ai thấy | Dời về trục nhìn từ phòng khách hoặc cổng |
Điểm nhấn và chuyện "hút lộc"
Nhiều chủ nhà đặt hòn non bộ, tượng, đá theo hướng được khuyên để "hút tài lộc". Đó là quan niệm dân gian, mỗi thầy nói một kiểu, không có cơ sở để khẳng định. Về bố cục, câu hỏi đúng là: nó có nằm trên đường nhìn chính không, nền sau nó có yên không, nó có lấn át mọi thứ khác không. Một hòn non bộ đặt đúng hướng theo lời khuyên nhưng chắn ngay cửa sổ phòng khách sẽ làm phòng tối và sân chật.
Nếu gia đình vẫn muốn theo quan niệm truyền thống, có thể cân nhắc cả hai, nhưng khi phải chọn, hãy ưu tiên ánh sáng, gió, lối đi và tầm nhìn — những thứ ảnh hưởng thật tới cuộc sống hằng ngày.
Bài tập nhỏ
Đứng ở cửa nhìn ra sân nhà mình, đếm xem có bao nhiêu thứ đang "gọi" mắt. Nếu nhiều hơn một, thử che bớt bằng tấm vải hoặc dời tạm đi một tuần. Thường chỉ sau vài ngày, cả nhà sẽ thấy sân rộng và yên hơn. Đó là lúc biết nên giữ thứ gì làm nhân vật chính.
Câu hỏi thường gặp
Điểm nhấn sân vườn là gì?
Điểm nhấn là thứ đầu tiên mắt dừng lại khi nhìn vào một khung cảnh, có thể là cây dáng đẹp, tảng đá, chum nước, bức tường màu hay chòi nghỉ. Nó là trọng tâm để phần còn lại của vườn làm nền.
Một sân vườn nên có mấy điểm nhấn?
Mỗi khung cảnh, tức mỗi tầm nhìn chính, chỉ nên có một điểm nhấn. Vườn lớn có thể có nhiều góc, mỗi góc một điểm nhấn phụ, nhưng cả vườn nên có một nhân vật chính rõ ràng.
Nên đặt điểm nhấn ở đâu trong sân?
Đặt trên đường nhìn hay dùng nhất, như từ cửa phòng khách, bàn ăn, cổng vào; ở cuối một lối đi thẳng; hoặc lệch khỏi tâm khoảng một phần ba khung nhìn. Quanh nó nên có khoảng trống và nền đơn giản.
Vì sao sân vườn nhà trông rối dù toàn đồ đẹp?
Thường do có quá nhiều thứ cùng tranh sự chú ý trong một tầm mắt. Giữ lại một nhân vật chính, chuyển các thứ khác sang góc khác hoặc bỏ bớt, và làm nền phía sau đơn giản lại.
Đặt hòn non bộ theo hướng nào thì tốt?
Hướng "hút lộc" là quan niệm dân gian không có cơ sở chắc chắn. Về bố cục, nên đặt non bộ trên đường nhìn chính, có nền yên phía sau, không chắn ánh sáng và gió vào nhà, và an toàn với trẻ nhỏ.
