Đèn sân vườn đặt đúng là đặt theo việc của từng chiếc: đèn chiếu lối đặt thấp, ánh hắt xuống mặt đất để chân thấy đường mà mắt không loá; đèn chiếu cây đặt dưới gốc rọi ngược lên tán hoặc treo trên cao rọi xuống như ánh trăng; đèn chiếu nước làm sáng mặt nước, thác, đá ven bờ. Ánh sáng ấm, ít đèn mà đúng chỗ, và luôn có thiết bị chống giật cho mọi nguồn điện ngoài trời.
Ba câu hỏi trước khi mua đèn
Nhiều sân bị "chiếu sáng như sân bóng": vài đèn pha công suất lớn gắn trên tường, sáng trưng mọi thứ, phẳng lì, chói mắt người ngồi và hắt sang nhà hàng xóm. Trước khi mua đèn, trả lời ba câu:
- Người sẽ làm gì trong vườn lúc tối? Đi từ cổng vào nhà, ngồi uống trà, chỉ nhìn ra qua cửa kính?
- Muốn nhìn thấy gì? Một cây đẹp, một mảng tường có bóng lá, mặt nước?
- Nhìn từ đâu? Từ phòng khách, từ chỗ ngồi, từ ngoài đường?
Ba câu trả lời ấy chia đèn vườn ra thành hai nhóm: đèn để đi lại an toàn, và đèn để tạo cảnh. Nhóm thứ nhất bắt buộc, nhóm thứ hai chọn lọc.
Chiếu lối: thấp, dịu, không chói
Đèn lối đi có một nhiệm vụ: cho người đi thấy mặt đường, bậc, mép lối. Không cần sáng mặt người, không cần sáng trời.
- Đèn trụ thấp có chụp: cao ngang gối hoặc thấp hơn, ánh hắt xuống mặt đất thành vũng sáng. Đặt so le hai bên lối thường đẹp hơn đặt thẳng hàng như đường băng.
- Đèn âm tường, âm bậc: gắn ở thành bậc, chân tường, chiếu ngang dọc mặt lối. Rất hợp với bậc thang.
- Đèn âm sàn: đặt dưới mặt lát, rọi lên. Cần cẩn thận: đèn âm sàn rọi thẳng lên mắt người đi là gây loá; nên dùng ở mép lối, rọi lên tường hoặc cây bên cạnh, không đặt giữa lối đi.
Không cần chiếu sáng toàn bộ lối. Những vũng sáng nối nhau, xen với vùng tối dịu, giúp mắt điều tiết tốt hơn và vườn có chiều sâu hơn. Riêng bậc thang, chỗ đổi cao độ, mép ao thì phải sáng rõ.
Chiếu cây: rọi ngược và ánh trăng
Rọi ngược từ gốc
Đèn rọi đặt dưới gốc hoặc cách gốc một khoảng, chiếu lên thân và tán. Cách này làm cây nổi lên trên nền trời tối, thân cây có vân, tán lá sáng từ dưới lên, một hình ảnh mà ban ngày không có. Hợp với cây có thân đẹp, tán thưa, lá nhỏ. Cây tán quá dày rọi lên chỉ thấy một khối sáng đục.
Đặt đèn hơi lệch, không đúng tâm gốc, và thử góc vào buổi tối trước khi cố định. Rọi chéo qua thân tạo bóng và khối; rọi thẳng chính diện làm cây phẳng như bìa giấy.
Ánh trăng từ trên cao
Đèn gắn cao trên cây lớn, chiếu xuống qua tán lá, để lại trên mặt đất những vệt sáng lốm đốm như ánh trăng xuyên lá. Người làm đèn cảnh quan gọi kiểu này là chiếu ánh trăng. Nó cho ánh sáng tự nhiên nhất, vừa đủ để đi lại và ngồi, mà không ai thấy nguồn đèn. Cần cây đủ lớn và người lắp có thiết bị leo an toàn; dây điện trên cây phải được cố định, không quấn siết thân.
Bóng lên tường
Một đèn đặt giữa cây và bức tường sáng màu, rọi qua cây lên tường, in bóng lá lên mặt tường như một bức tranh mực. Ở sân nhỏ, đây thường là hiệu ứng đẹp nhất và tốn ít đèn nhất.
Chiếu nước: sáng mặt nước, không sáng đáy bùn
Nước dưới đèn có thể rất đẹp hoặc rất xấu. Ao có đáy bùn, nước hơi đục, chiếu đèn từ dưới lên chỉ làm lộ đáy bẩn và rong rêu. Nước trong với thác, tường nước, vòi phun thì chiếu sáng làm nổi tia nước, mặt nước lăn tăn.
- Đèn dưới nước: đặt dưới chân thác, chân vòi phun, rọi lên dòng nước. Chỉ dùng đèn được thiết kế để ngâm dưới nước liên tục.
- Đèn trên bờ rọi mặt nước: chiếu xiên vào đá ven bờ, cây thuỷ sinh; mặt nước phẳng phản chiếu lại như gương.
- Để mặt nước tối: ao tĩnh nhiều khi đẹp nhất khi để tối, chỉ chiếu cây trên bờ để mặt nước soi bóng.
Mọi thiết bị điện gần nước, dưới nước là chỗ nguy hiểm nhất trong vườn. Bài an toàn điện ngoài trời trong danh mục này nói kỹ về cấp bảo vệ chống nước và thiết bị chống dòng rò.
Màu ánh sáng và độ sáng
| Thông số | Gợi ý cho vườn nhà | Vì sao |
|---|---|---|
| Nhiệt độ màu | Ánh vàng ấm, thường khoảng 2700–3000K | Gần ánh đèn dầu, ánh chiều; da người và gỗ, gạch trông ấm áp |
| Ánh trắng lạnh | Hạn chế, có thể dùng ít cho lá xanh, nước | Làm vườn trông như bãi đỗ xe nếu dùng tràn lan |
| Độ sáng | Thấp hơn người ta nghĩ | Mắt thích nghi với bóng tối, một ngọn đèn nhỏ đã đủ |
| Góc chiếu | Hẹp cho thân cây, rộng cho tán, rất rộng cho tường | Đúng góc thì ít đèn hơn |
Một nguyên tắc chung của người làm đèn cảnh quan: thấy ánh sáng chứ không thấy đèn. Bóng đèn trần lộ ra trước mắt là nguồn chói; giấu đèn sau cây bụi, dưới gờ đá, trong chụp, chỉ để ánh sáng chạm vào thứ cần chiếu.
Hàng xóm, bầu trời và côn trùng
Ánh sáng vườn nhà không dừng ở ranh đất. Đèn pha hướng ra ngoài rọi vào cửa sổ nhà bên là nguồn va chạm thật. Đèn rọi thẳng lên trời không chiếu được gì ngoài làm sáng bầu trời đêm. Ánh sáng mạnh suốt đêm cũng ảnh hưởng tới côn trùng, chim và cây.
- Hướng đèn xuống và vào trong vườn, có chụp che.
- Dùng hẹn giờ hoặc cảm biến: đèn tạo cảnh tắt vào giờ đi ngủ, chỉ để đèn an toàn ở lối đi, có thể dùng cảm biến chuyển động.
- Ánh vàng ấm thường ít thu hút côn trùng hơn ánh trắng xanh.
Danh mục vườn sinh thái có bài riêng về vườn và đêm tối, cho người muốn giữ chỗ sống cho đom đóm và côn trùng đêm.
Đèn năng lượng mặt trời, đèn điện áp thấp và đèn điện lưới
| Loại | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|
| Đèn năng lượng mặt trời | Không đi dây, đặt đâu cũng được | Ánh yếu, phụ thuộc nắng, pin xuống cấp; chỗ khuất nắng gần như không sáng |
| Đèn điện áp thấp qua bộ nguồn an toàn | Ít nguy hiểm hơn khi dây bị hỏng, dễ dời đèn | Cần bộ nguồn đặt chỗ khô, tính độ dài dây để đèn cuối không bị yếu |
| Đèn điện lưới | Sáng mạnh, ổn định | Phải đi dây đúng chuẩn ngoài trời, có chống dòng rò, do thợ điện làm |
Với vườn nhà, nhiều người kết hợp: đèn lối và đèn cảnh dùng hệ điện áp thấp, đèn an ninh ở cổng dùng điện lưới, vài đèn năng lượng mặt trời rải ở góc xa không tiện kéo dây.
Câu hỏi thường gặp
Đèn sân vườn nên đặt ở đâu?
Đèn an toàn đặt dọc lối đi, bậc thang, mép ao, chỗ đổi cao độ. Đèn tạo cảnh chỉ đặt cho vài điểm đáng nhìn: một cây đẹp, một mảng tường có bóng lá, mặt nước. Thấy ánh sáng chứ không thấy đèn là nguyên tắc chung.
Nên chọn đèn sân vườn ánh vàng hay ánh trắng?
Ánh vàng ấm, khoảng 2700–3000K, hợp vườn nhà vì làm gỗ, gạch, da người trông ấm và ít chói. Ánh trắng lạnh chỉ nên dùng ít, cho lá xanh hay nước, nếu dùng tràn lan vườn sẽ lạnh lẽo.
Cách chiếu đèn cho cây đẹp?
Rọi ngược từ gốc lên thân và tán, đặt lệch tâm để có bóng khối; hoặc treo đèn cao trên cây rọi xuống qua tán thành vệt sáng như ánh trăng; hoặc rọi qua cây lên tường sáng màu để in bóng lá.
Đèn năng lượng mặt trời có dùng tốt cho sân vườn không?
Tiện vì không phải đi dây, nhưng ánh yếu, phụ thuộc nắng ban ngày và pin xuống cấp theo thời gian. Hợp với góc xa trang trí; lối đi chính và bậc thang nên có đèn điện ổn định hơn.
Đèn sân vườn có làm phiền hàng xóm không?
Có, nếu đèn pha hướng ra ngoài rọi vào cửa sổ nhà bên hoặc rọi thẳng lên trời. Hướng đèn xuống và vào trong vườn, có chụp che, dùng hẹn giờ tắt đèn cảnh vào giờ khuya.
