Một bản vẽ sân vườn tự phác chỉ cần giấy kẻ ô, bút chì, thước và vài buổi đo đạc: chọn tỷ lệ 1:50 cho sân nhỏ hoặc 1:100 cho vườn lớn, vẽ mặt bằng hiện trạng, đánh dấu hướng bắc, nắng gió, chỗ nước đọng, rồi phủ lên các lớp giấy can để thử bố cục. Biết vài ký hiệu chuẩn — vòng tròn cho tán cây, nét đậm cho tường, mũi tên cho dốc — là đủ để đọc bản vẽ của kiến trúc sư cảnh quan và nói chuyện với thợ mà không hiểu lầm.
Vì sao nên tự phác, và cần những gì
Ngay cả khi thuê kiến trúc sư cảnh quan, chủ nhà tự phác trước vẫn có lợi lớn. Bản phác buộc mình đo đạc thật, nhìn kỹ mảnh đất, và nói rõ nhu cầu. Người thiết kế nhận một bản phác có số đo, có hướng nắng, có danh sách mong muốn sẽ làm nhanh và đúng hơn nhiều so với nhận vài tấm ảnh mẫu. Và khi nhận lại bản vẽ chuyên nghiệp, người đã từng tự phác sẽ đọc được, góp ý được.
Với sân nhỏ, bản phác tự làm cẩn thận thường đã đủ để thợ thi công.
Dụng cụ cần có
- Thước dây dài, càng dài càng đỡ phải nối đo.
- Giấy kẻ ô (ô li hoặc ô vuông) khổ A3 hoặc A4.
- Giấy can hoặc giấy mỏng nhìn xuyên được, để phủ lên vẽ thử.
- Bút chì, tẩy, bút màu vài màu.
- Thước kẻ, compa hoặc đồ vẽ hình tròn để vẽ tán cây.
- La bàn hoặc ứng dụng la bàn trên điện thoại để xác định hướng bắc.
- Ống nước trong suốt để đo chênh cao, nếu đất có dốc.
Tỷ lệ: chọn và đọc
Tỷ lệ cho biết một đơn vị trên giấy bằng bao nhiêu ngoài thực tế.
| Tỷ lệ | 1 cm trên giấy bằng | Hợp với |
|---|---|---|
| 1:20 | 20 cm thực tế | Chi tiết: một bồn cây, một góc ngồi, mặt cắt bậc thang |
| 1:50 | 50 cm thực tế | Sân nhà phố, sân thượng, vườn dưới khoảng 200 m² |
| 1:100 | 1 m thực tế | Vườn rộng vài trăm tới cả nghìn mét vuông |
| 1:200 | 2 m thực tế | Khuôn viên lớn, tổng thể |
Ví dụ: sân 6 m × 8 m vẽ tỷ lệ 1:50 sẽ thành hình chữ nhật 12 cm × 16 cm, vừa khổ A4. Trên giấy ô li, mỗi ô 1 cm bằng nửa mét thực, rất dễ đếm.
Ghi tỷ lệ ngay góc giấy, và vẽ thêm một thanh tỷ lệ (một đoạn thẳng có vạch 0, 1, 2, 5 m). Thanh tỷ lệ vẫn đúng khi bản vẽ bị phóng to thu nhỏ khi photo hay chụp ảnh, còn con số "1:50" thì không.
Bước một: đo và vẽ hiện trạng
- Vẽ ranh giới. Đo bốn cạnh và hai đường chéo. Đường chéo giúp biết các góc có vuông không. Đất méo thì vẽ bằng cách đo từ hai điểm cố định tới từng góc (phương pháp tam giác).
- Vẽ nhà. Tường nhà giáp sân, vị trí cửa đi, cửa sổ (ghi chiều cao bậu cửa), bậc thềm, mái hiên.
- Vẽ thứ cố định. Cây giữ lại (đo vị trí thân và bề rộng tán), cột điện, đồng hồ nước, nắp bể phốt, hố ga, vòi nước, ổ điện ngoài trời.
- Ghi cao độ. Lấy nền nhà làm mốc 0, ghi các điểm sân cao thấp hơn bao nhiêu xăng-ti-mét.
- Đánh dấu hướng bắc. Một mũi tên có chữ N ở góc bản vẽ.
Bước hai: lớp phân tích
Phủ một tờ giấy can lên bản hiện trạng và vẽ những gì đã quan sát. Thông tin này nên tách khỏi bản hiện trạng để không rối.
- Vùng nắng, vùng bóng vào các giờ trong ngày (tô màu nhạt, đậm).
- Hướng gió theo mùa (mũi tên cong).
- Chỗ nước đọng sau mưa (vòng gạch chéo).
- Hướng nhìn đẹp cần mở (mũi tên mở rộng), hướng xấu cần che (mũi tên có vạch chắn).
- Tiếng ồn, mùi (ví dụ phía đường lớn, phía bếp hàng xóm).
Bước ba: sơ đồ bong bóng
Phủ thêm một tờ can, vẽ các vùng chức năng bằng vòng tròn thô: chỗ để xe, chỗ ngồi, chỗ phơi, chỗ trẻ chơi, rau gia vị. Nối các vùng bằng mũi tên đi lại. Chưa vẽ cây, chưa vẽ gạch. Thử vài phương án trên vài tờ can khác nhau, đặt cạnh nhau so sánh. Đây là bước rẻ nhất để sai: xé tờ giấy, vẽ lại, không mất gì.
Bước bốn: mặt bằng bố cục
Khi đã chọn được phương án bong bóng, chuyển thành mặt bằng có hình cụ thể: lối đi thẳng hay cong, rộng bao nhiêu; bồn cây hình gì; cây đặt chỗ nào. Lúc này dùng ký hiệu.
Ký hiệu cơ bản
| Đối tượng | Ký hiệu thường dùng |
|---|---|
| Tường, tường rào | Hai nét song song đậm, tô đen hoặc gạch chéo |
| Cây tán cao | Vòng tròn lớn bằng đường kính tán trưởng thành, chấm giữa là thân |
| Cây bụi | Vòng tròn nhỏ, viền gợn hoặc nhiều vòng chồng nhau |
| Hàng rào cây | Dải dài viền gợn sóng |
| Thảm cỏ | Chấm nhỏ hoặc tô xanh nhạt |
| Sỏi | Chấm thưa, chấm to nhỏ |
| Gạch, đá lát | Lưới ô theo kích thước viên |
| Mặt nước | Đường gợn sóng song song, tô xanh lam |
| Bậc thang | Các nét song song, mũi tên chỉ hướng đi lên |
| Dốc | Mũi tên chỉ hướng xuống, ghi độ dốc |
| Đèn | Vòng tròn nhỏ có tia hoặc dấu chéo |
Không có bộ ký hiệu bắt buộc cho bản phác cá nhân. Điều quan trọng là có chú giải ở góc bản vẽ, ghi rõ ký hiệu nào là gì, để người khác đọc được.
Vẽ cây đúng cỡ trưởng thành
Lỗi phổ biến nhất trên bản phác là vẽ cây theo cỡ lúc mua. Một cây giống cao ngang người có thể vài năm sau tán rộng bốn năm mét. Hãy vẽ vòng tán theo kích thước mà cây sẽ đạt sau khoảng năm, mười năm. Bản vẽ ban đầu sẽ trông thưa, nhưng đó là thưa đúng.
Bước năm: mặt cắt và kiểm tra
Mặt bằng cho biết thứ gì nằm đâu, nhưng không cho biết cao thấp. Vẽ thêm một hai mặt cắt: tưởng tượng cắt dọc khu vườn bằng một con dao và nhìn từ bên cạnh. Mặt cắt cho thấy cây cao có che cửa sổ không, tường rào cao bao nhiêu so với mắt người ngồi, bậc thang bao nhiêu bậc. Mặt cắt cũng là chỗ thấy rõ những thứ nặng như bồn cây xây cao, bể nước, đá lớn. Với những thứ đó, đặc biệt trên sân thượng hay trên tường chắn, cần hỏi kỹ sư kết cấu trước khi làm.
Kiểm tra cuối cùng: đem bản vẽ ra sân, cắm cọc và căng dây theo các đường trên giấy. Đi thử lối đi, đặt thử ghế. Sửa trên giấy rồi mới gọi thợ.
Đọc bản vẽ của người thiết kế
Khi nhận bản vẽ chuyên nghiệp, hãy kiểm tra mấy điều: tỷ lệ và thanh tỷ lệ, mũi tên hướng bắc, chú giải ký hiệu, danh sách cây (thường có số thứ tự trên mặt bằng ứng với bảng tên cây), cao độ và hướng thoát nước, vị trí đèn và ổ điện, mặt cắt các chỗ có chênh cao. Thiếu mục nào, hỏi lại. Bản vẽ rõ ràng giúp tránh tranh cãi khi thi công.
Câu hỏi thường gặp
Tự vẽ bản vẽ sân vườn dùng tỷ lệ bao nhiêu?
Sân nhà phố và vườn dưới khoảng 200 m² thường dùng tỷ lệ 1:50, tức 1 cm trên giấy bằng 50 cm thực tế. Vườn rộng hơn dùng 1:100. Chi tiết như bồn cây, bậc thang dùng 1:20.
Ký hiệu cây trên bản vẽ sân vườn là gì?
Cây tán cao thường vẽ bằng vòng tròn lớn theo đường kính tán trưởng thành, chấm giữa là thân; cây bụi là vòng nhỏ viền gợn; hàng rào là dải viền gợn sóng. Luôn có bảng chú giải ở góc bản vẽ.
Sơ đồ bong bóng trong thiết kế sân vườn là gì?
Là bước vẽ các vùng chức năng như chỗ ngồi, để xe, phơi đồ bằng những vòng tròn thô trên giấy can, nối bằng mũi tên đi lại, trước khi vẽ cây và vật liệu cụ thể. Nó giúp thử nhiều phương án nhanh.
Vì sao phải vẽ cây theo kích thước trưởng thành?
Vì cây giống nhỏ sẽ lớn nhanh; vẽ theo cỡ lúc mua dễ dẫn tới trồng quá dày, cây chen nhau, tán đè mái và che cửa sổ sau vài năm.
Mặt cắt sân vườn để làm gì?
Mặt cắt cho thấy chiều cao: cây có che cửa sổ không, rào cao bao nhiêu so với mắt, bậc thang mấy bậc, chỗ nào chênh cao. Nó cũng giúp nhận ra các khối nặng cần hỏi kỹ sư kết cấu.
