An toàn mặt nước khi nhà có trẻ nhỏ: ao, hồ cá, bể cạn và chum nước

Nhà có trẻ nhỏ mà có ao, hồ cá, bể cạn hay chum nước thì phải coi mặt nước là chỗ nguy hiểm thật sự: trẻ dưới 5 tuổi có thể đuối nước ở độ sâu chỉ vài phân, trong vòng vài phút, và gần như không gây ra tiếng động. Cách bảo vệ hiệu quả là xếp nhiều lớp: người lớn trông trong tầm tay, rào bao quanh có cổng tự đóng và chốt cao, lưới thép chịu lực ngay dưới mặt nước, bờ thoải có bậc nông, và cả nhà biết sơ cứu. Không có lớp nào đủ một mình, và không có ao nào "nhỏ nên không sao".

Vì sao mặt nước trong vườn nguy hiểm hơn ta nghĩ

• Đầu trẻ nặng so với thân. Trẻ nhỏ chúi người nhìn xuống nước rất dễ mất thăng bằng, ngã úp mặt.
• Trẻ không tự gượng dậy. Ngã úp mặt xuống nước, trẻ nhỏ thường hoảng, hít nước, không biết chống tay đứng lên, kể cả ở nước chỉ sâu vài phân.
• Đuối nước im lặng. Không có tiếng kêu cứu, không vùng vẫy ầm ĩ như trong phim. Người lớn ở ngay trong nhà có thể không nghe thấy gì.
• Xảy ra rất nhanh. Chỉ trong lúc nghe điện thoại, ra mở cổng, quay vào bếp.
• Mặt nước có lá phủ trông như mặt đất. Ao sen, ao bèo, bể có lá súng làm trẻ tưởng có thể bước lên.
• Cá, hoa, tiếng nước hấp dẫn trẻ. Chính những thứ làm ao đẹp lại kéo trẻ tới sát mép.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong báo cáo toàn cầu về đuối nước xếp đuối nước vào nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ từ 1 đến 4 tuổi ở nhiều nước. Ở Việt Nam, ngành y tế và các tổ chức bảo vệ trẻ em đã nhiều năm cảnh báo đuối nước là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em. Những con số ấy có cả các ca xảy ra ngay trong sân nhà: ở bể nước, chum vại, xô chậu, ao vườn.

Lớp 1: người lớn trông, trong tầm tay

Với trẻ dưới 5 tuổi ở gần nước, "trông" nghĩa là ở trong tầm với được ngay, mắt nhìn trẻ, không làm việc khác. Không phải ngồi trong nhà nhìn qua cửa sổ, không phải nhờ anh chị lớn hơn vài tuổi trông em. Một số gia đình quy ước một người "giữ nước" khi cả nhà ra vườn: người đó không cầm điện thoại, không nấu nướng, chỉ trông trẻ.

Đây là lớp quan trọng nhất, nhưng cũng là lớp dễ hỏng nhất, vì người lớn nào cũng có lúc lơ là. Vì vậy cần thêm các lớp dưới đây.

Lớp 2: rào và cổng

• Rào bao quanh mặt nước, tách ao khỏi nhà và khỏi khu trẻ chơi. Rào chỉ có ba phía, phía thứ tư là cửa nhà mở ra ao, thì không bảo vệ được.
• Đủ cao và không leo được: không có thanh ngang làm bậc, không có ô hở đủ cho trẻ chui, không đặt ghế, chậu, thùng sát rào.
• Cổng tự đóng, tự cài, chốt đặt cao ngoài tầm tay trẻ, mở hướng ra phía ngoài ao.
• Không chống cổng mở "cho tiện", kể cả trong lúc người lớn đang làm vườn.

Rào không nhất thiết phải xấu: hàng rào gỗ, rào thép sơn màu tối khuất trong cây, rào kính cường lực đều làm được. Cây bụi trồng sát rào giúp rào hoà vào vườn, nhưng cây không được trở thành chỗ trẻ trèo qua.

Lớp 3: lưới, nắp và thiết kế ao

Lưới thép chịu lực dưới mặt nước

Một tấm lưới thép không gỉ hoặc thép mạ, ô vừa đủ nhỏ để chân tay trẻ không lọt sâu, đặt ngay dưới mặt nước vài phân, tựa lên các trụ đỡ hoặc gờ thành. Lưới phải đủ cứng để một người lớn đứng lên mà không võng tới mức trẻ bị chìm mặt. Cá vẫn bơi bên dưới, súng vẫn trồi lá lên qua lưới, người vẫn ngắm được. Lưới nổi, lưới nilon mỏng, lưới chống chim không phải là lưới an toàn.

Nắp cho bể, chum, buồng lọc

Chum, vại, bể nước mưa, bể ngầm, ngăn lọc hồ cá phải có nắp chắc, khoá được, đủ nặng để trẻ không đẩy ra. Nắp tấm tôn đặt hờ, nắp gỗ mục là nguy hiểm.

Thiết kế ao an toàn hơn

• Bờ thoải, có bậc nông rộng sát mép trước khi tới chỗ sâu.
• Không làm bờ dựng đứng xuống nước sâu ở chỗ người hay đứng.
• Mép đá, cầu ao, đá bước chống trơn, cố định chắc.
• Chỗ trẻ chơi (bãi cỏ, sân cát) đặt xa mặt nước, không có lối thẳng từ chỗ chơi ra ao.
• Khi con còn nhỏ, có thể chọn làm vườn khô với dòng sỏi gợi nước, đợi con lớn mới làm ao.

Những mặt nước hay bị quên

Lớp 4: điện, nước bẩn và các nguy cơ phụ

• Điện: bơm, đèn, lọc UV cạnh nước phải có thiết bị chống giật (RCD/ELCB), ổ cắm và dây chuẩn ngoài trời, đặt cao, trong hộp có nắp, do thợ điện lắp. Không để dây điện chạy qua lối trẻ đi.
• Nước ao không phải nước uống: dạy trẻ không uống, không nghịch nước ao rồi đưa tay lên miệng; rửa tay sau khi chơi gần ao.
• Cây có nhựa độc, gây ngứa quanh ao: chọn loài khác ở chỗ trẻ với tới.
• Hoá chất xử lý nước, thức ăn cá cất trên cao, có khoá.
• Muỗi: mặt nước tù sinh lăng quăng; ao có cá ăn lăng quăng và nước lưu thông thì ít muỗi hơn nhiều.

Lớp 5: cả nhà biết phải làm gì, và một bảng kiểm

Khi không thấy trẻ ở đâu, hãy tìm ở mặt nước trước tiên: ao, bể, chum. Vài giây có thể quyết định. Nếu phát hiện trẻ dưới nước: đưa trẻ lên ngay, gọi cấp cứu 115, và sơ cứu theo những gì đã được học. Bài này không hướng dẫn kỹ thuật hồi sức; hãy cùng người nhà tham gia một lớp sơ cấp cứu, hồi sức tim phổi có thực hành, do các bệnh viện, Hội Chữ thập đỏ hay tổ chức y tế uy tín tổ chức. Những gì học bằng tay nhớ lâu hơn đọc trên mạng.

Khi trẻ lớn hơn, cho trẻ học bơi và học kỹ năng an toàn nước ở nơi có người hướng dẫn được đào tạo. WHO khuyến nghị dạy trẻ ở tuổi đi học các kỹ năng bơi cơ bản và an toàn dưới nước. Nhưng biết bơi không thay cho rào, lưới và người lớn trông, nhất là với trẻ nhỏ.

Một bảng kiểm nhanh cho sân vườn

1. Mọi mặt nước sâu quá vài phân đều có rào kín bốn phía hoặc lưới chịu lực?
2. Cổng rào tự đóng, chốt cao ngoài tầm tay trẻ?
3. Chum, bể, buồng lọc, giếng có nắp chắc, khoá?
4. Không có xô, chậu, thau đọng nước quanh sân?
5. Không có ghế, chậu, thùng sát rào để trẻ trèo?
6. Thiết bị điện cạnh nước có chống giật, ổ chuẩn ngoài trời?
7. Người lớn trong nhà biết sơ cứu đuối nước và số cấp cứu 115?
8. Khách đến chơi có trẻ nhỏ cũng được nhắc về ao?

Góc nhìn hôm nay: đẹp và an toàn không loại trừ nhau

Nhiều chủ nhà ngại rào, ngại lưới vì sợ hỏng cảnh. Thực tế, một lưới thép sơn tối màu dưới mặt nước gần như không nhìn thấy; một hàng rào gỗ thấp trồng cây leo trở thành một phần của vườn. Và những năm con còn nhỏ trôi qua nhanh: có thể làm ao nông, ao khô trước, rồi đào sâu thêm khi trẻ đã lớn. Khu vườn còn ở đó nhiều chục năm; điều cần giữ trước hết là những người sẽ lớn lên trong nó.